Jerzy Hoffman (fot. Mariusz Kubik, domena publiczna) 118 dni zdjęciowych, 130 kilometrów taśmy filmowej do montażu, olbrzymi budżet i sukces kasowy, nowatorska forma sponsorowania, nowoczesny styl realizacji, a wszystko powstałe na bazie XVII-wiecznej historii Rzeczpospolitej – „Ogniem i mieczem” to niewątpliwie jeden z najgłośniejszych filmów w dziejach polskiej kinematografii. Co ciekawe, jest to ostatnia, po „Potopie” i „Panu Wołodyjowskim”, zekranizowana przez Jerzego Hoffmana części trylogii Sienkiewicza, choć pierwsza skreślona ręką noblisty (w 1884 r.).Dzięki niestrudzonym, wieloletnim wysiłkom reżysera powstała audiowizualna epopeja narodowa. Filmowa opowieść łączy wątki batalistyczne z miłosnymi, eksponując barwne dzieje XVII-wiecznej Rzeczpospolitej targanej licznymi konfliktami zbrojnymi, w tym polsko-kozackimi i powstaniem Bohdana kinowa premiera ostatniej części sienkiewiczowskiej trylogii miała miejsce 12 lutego 1999 roku. Natomiast na małym ekranie, w domowym zaciszu, podczas pierwszej emisji telewizyjnej w Wielkanoc 2001 roku film obejrzało aż 10,3 mln widzów.„Ogniem i mieczem” – z historii pracy nad filmemPierwsze pogłoski o zekranizowaniu „Ogniem i mieczem” pojawiły się już w 1980 roku. Jerzy Hoffman podczas spotkania filmowców z krajów demokracji ludowej przyznał, że jest to jego marzenie. Jednakże pierwsza wersja scenariusza powstała dopiero wtedy, gdy poruszono w Polsce temat likwidacji białych plam w historii stosunków polsko – krokiem do realizacji celu było powołanie w 1987 roku Studia Filmowego „Lauda”, które rozpoczęło prace nad wstępną produkcją. Było to możliwe dzięki dotacji otrzymanej z Ministerstwa Kultury i Sztuki. „Lauda” zajmowała się nie tylko sprawami organizacyjnymi, ale także gromadzeniem funduszy na realizację filmu. Zakładano, że konto zasilą „pieniądze społeczne”, na zasadzie udziałów, ponieważ planowano płacić dywidendy od spodziewanych zysków. Projekt ten jednak upadł, zmieniły się władze, dotacja ministerialna została cofnięta, a zakupione przez studio materiały trafiły do magazynów Wytwórni Filmów Fabularnych w 1992 roku powstała Fundacja Wspierania Polskiej Sztuki Filmowej i to w niej upatrywano realnej pomocy przy zbieraniu funduszy pomocnych przy tworzeniu filmu. Zarejestrowano również spółkę Zodiak Jerzy Hoffman Film Production Sp. z okazali się kluczowiProdukcja „Ogniem i mieczem” okazała się jednak tak droga, że postanowiono namówić sponsorów do jej współfinansowania. Niewątpliwie momentem przełomowym dla Hoffmana był rok 1996, kiedy zrezygnował ze stanowiska dyrektora państwowego Studia Filmowego „Zodiak”. Udało się też pozyskać licznych sponsorów. Projekt wsparły finansowo: Telewizja Polska Agencja Produkcji Filmowej przy Komitecie Kinematografii, Okocimskie Zakłady Piwowarskie Swoje wsparcie, czy to w formie pieniężnej, czy w formie usług udzieliły takie firmy jak: Ford Euro Car, PZU PLL LOT, Oriflame, Kawa Mag, czy Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa. Dodatkowo, po raz pierwszy w dziejach kina zaciągnięto kredyt bankowy w Kredyt Banku na realizację filmu. A sam reżyser zastawił mieszkanie, samochód i dom na trwały od 6 października 1997 roku do 28 czerwca 1998 roku. Poszczególne sceny nagrywano w Muzeum Wsi Mazowieckiej w Sierpcu, na zamku w Lublinie, Warszawie, Krakowie, Ojcowie, w Spichlerzu SGGW w Wilanowie, Szuminie koło Łącka, na poligonie w Zielonce, Młocinach koło Warszawy, Biskupinie, Biedrusku koło Poznania oraz w Pieskowej Skale, w pobliżu Klimkówki nad rzeką Ropą, a także w Skansenie w Zubrzycy Górnej. Zamek w Zbarażu, stan współczesny. Filmowcy nie zdecydowali się na kręcenie zdjęć na Ukrainie. (fot. plf16) Problematyczne okazało się znalezienie w Polsce zamku, który mógłby imitować twierdzę w Zbarażu. Ograniczenia finansowe i inne względy formalne zaważyły na tym, że nie zdecydowano się na kręcenie zdjęć na Ukrainie. Postanowiono zatem na stworzenie cyfrowej wersji twierdzy. Ekipa filmowa przeniosła się na poligon w podpoznańskim Biedrusku i tam nakręcono oblężenie Zbaraża, a następnie firma Artlogic dodała komputerowe wizualizacje przedstawiające mury twierdzy oraz miasteczko, a także wielotysięczne nakręcono w kolorze, w systemie Super 35 na kamerach Arriflex na negatywach Kodaka. Montowano go w dwóch montażowniach. Pierwsza z nich mieściła się na Mazurach, a druga - w Centrum Symulacji i Wizualizacji Komputerowej Wojskowej Akademii Technicznej w czytać artykuły w naszym portalu? Wesprzyj nas finansowo i pomóż rozwinąć nasz serwis!Plejada gwiazd w obsadzieW role głównych bohaterów wcielili się młodzi aktorzy: Michał Żebrowski (Jan Skrzetuski), Izabella Scorupco (Helena Kurcewiczów), natomiast Aleksander Domogarow zagrał Bohuna. W pozostałych rolach wystąpiła plejada gwiazd polskiego kina. Postać Zagłoby wykreował Krzysztof Kowalewski, a w rolę księga Jeremiego Wiśniowieckiego wcielił się Andrzej Seweryn. Zbigniew Zamachowski zagrał Michała Wołodyjowskiego, Wiktor Zborowski - Longinus Podbipiętę, Wojciech Malajkat - Rzędziana, Gustaw Holoubek - Kisiela, a Marek Kondrat - króla Jana Kazimierza. W produkcji wziął udział także wybitny aktor ukraiński Bohdan Stupka, który wcielił się w postać Bohdana kolei Daniel Olbrychski, który wystąpił we wszystkich częściach trylogii (Azja Tuhajbejowicz – syn Tuhaj-beja w „Panu Wołodyjowskim”, Andrzej Kmicic w „Potopie”, Tuhaj-bej w „Ogniem i mieczem”), początkowo miał zagrać księcia Jeremiego Wiśniowieckiego, ale odmówił, tłumacząc, że jest za stary do tej roli, gdyż ma 52 lata, a książę miał zaledwie 36 lat. Ostatecznie zgodził się przyjąć rolę Tuhaj-beja, bo ten miał w momencie trwania akcji ok. 48 w liczbach„Ogniem i mieczem” to jedna z najdroższych superprodukcji w dziejach polskiej kinematografii. Kosztowała około 24 miliony złotych. Jak podaje krakowski „Dziennik Polski” koszt produkcji szacowano na 6 mln dolarów, a to mniej więcej tyle, ile w roku 1990 wydano na realizację 30 filmów fabularnych. Więcej pochłonęły realizacje takich filmów jak „Quo Vadis” (76 mln), czy „Bitwa pod Wiedniem” (50 mln).Wyliczono też, że aby twórcy mogli zwrócić bankowi pieniądze, film musi zobaczyć minimum 2,5 mln widzów. Faktyczne wyniki oglądalności przeszły oczekiwania realizatorów. Zgodnie z szacunkami serwisu „Ogniem i mieczem” zarobiło w sumie 105 089 363 zł, co pozwoliło mu na osiągnięcie najlepszego wyniku wśród filmów wyprodukowanych po 1989 roku w Polsce. Film zobaczyło 7 151 354 widzów, dzięki czemu pobił rekord kultowego „Titanica”, który w polskich kinach obejrzało 3 513 480 widzów, co przełożyło się na 49 115 575 zł i rozwiązania zastosowane po raz pierwszy w kinieJak każdy przebój srebrnego ekranu i „Ogniem i mieczem” promowała piosenka, która zapisała się w annałach popkultury jako jedna z najbardziej romantycznych ballad. Słowa do „Dumki na dwa serca”, bo o niej mowa, napisał Jacek Cygan, natomiast partie wokalne wykonali Mieczysław Szcześniak oraz Edyta premierą po raz pierwszy przeprowadzono badania publiczności mające oszacować liczbę przyszłych widzów. Kolejną nowością było zatrudnienie rzecznika prasowego filmu. Została nim Irena Groblewska, pracująca wcześniej w dziale promocji w Centrum Sztuki Współczesnej w Warszawie, który zresztą sama stworzyła. Natomiast o promocję i akcję informacyjną dbała agencję PR na czele z Mirosławą e-book: Paweł Rzewuski – „Wielcy zapomniani dwudziestolecia”Paweł Rzewuski„Wielcy zapomniani dwudziestolecia PROMOHISTORIA [ ebooków: PDF, EPUB, MOBI (bez DRM i innych zabezpieczeń) A kiedy nadszedł czas premiery…Premiera „Ogniem i mieczem” była nietypowa. Pokaz premierowy i uroczysta gala dla gości ze świata polityki, dyplomacji, kultury, Episkopatu i biznesu miał miejsce 8 lutego 1999 roku o godz. w Teatrze Wielkim w Warszawie, a godzinę później w Sali Kongresowej. Ogólnopolskie premiery zorganizowano też 11 lutego, także w kilku innych polskich miastach, w tym w gliwickim kinie „bajka”, w Poznaniu, Krakowie, Łodzi, Gdańsku, Szczecinie i Białymstoku. Towarzyszył im staropolski bankiet utrzymany w realiach sienkiewiczowskiej premiera miała wyjątkową oprawę. Przed wejściem do Teatru Wielkiego ustawiono 300 palących się pochodni, ulicami przejechała nawet kawalkada wojsk kozacko-tatarsko-polskich, a Kozacy uderzali w olbrzymi siczowy gali uczestniczył premier Jerzy Buzek z żoną, wicepremier Leszek Balcerowicz, marszałek senatu Alicja Grześkowiak, Hanna Suchocka, Józef Oleksy, generał Wojciech Jaruzelski z żoną. Zabrakło natomiast prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego, który przebywał wówczas na wakacjach w pokaz obejrzał Juliusz Sienkiewicz, wnuk Henryka Sienkiewicza. Podczas wywiadu udzielonego dla „Głosu Pomorza” komentował:Trylogia jest bardzo serialowa. Jeśli film robiony jest na podstawie powieści akcji, musi nastąpić zubożenie pierwowzoru literackiego, zawsze trzeba z czegoś kolei 12 lutego film trafił do szerokiej dystrybucji w polskich kinach.„Ogniem i mieczem” cechują krwawe sceny oraz stworzenie barwnych postaci, które mówiły językami narodowymi. Mamy tu zatem Ukraińców mówiących po ukraińsku, czy Tatarów mówiących po tatarsku. Filmowi Hoffmana zarzuca się jednak brak punktów zwrotnych oraz nieumiejętne dawkowanie napięcia. Kiepsko też oceniono kreację Izabelli Scorupco. Wnuk twórcy trylogii, Juliusz Sienkiewicz, ocenia, że w filmie zabrakło mu scen wzruszających i prawdziwie dramatycznych. H. Sienkiewicz w gabinecie warszawskim (Pałacyk Henryka Sienkiewicza w Oblęgorku) Jak zaznaczył:Jedną z takich scen jest śmierć Podbipięty, ale została okrojona i łez nie Karweta na łamach „Trybuny Śląskiej” tak relacjonowała pokaz prasowy:W zapchanej po brzegi, zabrakło miejsc siedzących, sali kinowej pokazano wczoraj „Ogniem i mieczem” Jerzego Hoffmana. Tak gremialnego przybycia na jakikolwiek pokaz prasowy nie było już dawno, tym bardziej, że dystrybutor filmu, Syrena Entertainment Group wprowadziła nawet reglamentację zaproszeń, zazwyczaj żeby wejść na pokaz dla krytyki, wystarczyła tylko legitymacja prasowa. W kinie karnie stawiły się najprzedniejsze pióra – Zygmunt Kałużyński, Tomasz Raczek, Tadeusz Sobolewski – oni wszyscy przyjęli najdroższy film w historii polskiego kina (…) na Kałużyński napisał później:Premiera "Ogniem i mieczem" stała się świętem narodowym, więc krytyka filmowa jest tu bezużyteczna; byłoby to coś w rodzaju zastanawiania się, czy kolory na fladze państwowej są właściwie dobrane. Opinia krytyczna brzmiałaby niestosownie, pozytywna jest bez znaczenia wobec rozdętych rozmiarów entuzjazmu. Wymarsz Wiśniowieckiego z Łubniów według Juliusza Kossaka Krytyk wyliczył także liczne niedostatki filmu jak brak bitwy pod Beresteczkiem, czy pokazanie Chmielnickiego, czyli przywódcy rebelii, nie jako oprawcy, ale jako bohatera narodowego Ukrainy. Film ocenił chłodno, pisząc:Film jest bowiem nieudany. Nie posiada temperatury, nie przejmuje, wlecze się, akcja jest niejasna, postaci nie budzą wiary (…).Film, zaliczany do najważniejszych filmów lat 90-tych, pomimo licznych głosów uznania i niekonwencjonalnych rozwiązań, które zastosowano podczas jego promocji, uznany został za najsłabszą część filmowej adaptacji sienkiewiczowskiej Kołowska, „Rozmowa z Juliuszem Sienkiewiczem, wnukiem autora trylogii H. Sienkiewicza” [w:] „Głos Pomorza”, nr 49/14407, z dn. 27-28 lutego 1999.„Dziennik Polski”, Kraków, nr 107/13688 z dn. Kałużyński, „Smutny tryumf na Dzikich Polach” [w:] „Polityka” nr 8/2181 z dn. Stowarzyszenia Filmowców Polskich”, marzec 2007. Dostęp [online: ]Zygmunt Kałużyński, „Ogniem, ale nie kinem” [w:] „Polityka”, nr 12/2185 z dnia Wolny, Anna Grużewska, „Niepospolite ruszenie ”[w:] „Polityka”, nr 10/ 2183, z dn. Karweta, „Pospolite ruszenie” [w:] „Trybuna Śląska”, nr 31/18031, z dn. Adamowicz-Grzyb, „Jak promowano film "Ogniem i mieczem"”, Wydawnictwo FORTIMA Tłumaczenia - Edukacja – Media, Warszawa e-book Kamila Kartasińskiego pt. „Henryk Sienkiewicz jakiego nie znamy”:Kamil Kartasiński„Henryk Sienkiewicz jakiego nie znamy”Wydawca: PROMOHISTORIA [ Format ebooków: PDF, EPUB, MOBI (bez DRM i innych zabezpieczeń)

Ogniem i mieczemOgniem i mieczem. Powieść z lat dawnych Autor Henryk Sienkiewicz Typ utworu powieść historyczna Wydanie oryginalne Miejsce wydania Warszawa Język polski Data wydania 1884 poprzedniabrak następnaPotop Multimedia w Wikimedia Commons Teksty w Wikiźródłach Cytaty w Wikicytatach Ogniem i mieczem – pierwsza z trzech powieści historycznych będących częścią Trylogii, pisanej dla pokrzepienia serc przez Henryka Sienkiewicza w latach 1884–1888. Pisarz, tworząc powieść, opierał się na Szkicach historycznych autorstwa Ludwika Kubali[1]. Akcja powieści rozgrywa się w latach 1648–1651, w okresie powstania Chmielnickiego na Ukrainie. Pozostałe części Trylogii to Potop i Pan Wołodyjowski. Powieść była pierwotnie wydana w odcinkach w latach 1883–1884 w warszawskim dzienniku „Słowo” i, z minimalnym opóźnieniem w stosunku do „Słowa”, także w krakowskim dzienniku „Czas”. Pierwsze wydanie książkowe ukazało się w 1884 w Warszawie. Wydanie książkowe miało inne zakończenie powieści aniżeli wersja wydrukowana w czasopismach. Część rękopisu powieści przechowywana jest w Zakładzie Narodowym im. Ossolińskich we Wrocławiu. Autor mija się chwilami z historyczną prawdą, co nie ujmuje dziełu wartości literackich. Sienkiewicz tworzył swoją powieść, aby podnieść na duchu żyjących pod zaborami Polaków. W 1999 powieść Ogniem i mieczem została zekranizowana – powstał film fabularny oraz serial telewizyjny w reżyserii Jerzego Hoffmana. W roku 1958 w Stanach Zjednoczonych ukazała się komiksowa adaptacja powieści w serii Classics Illustrated ( Do 1970 Ogniem i mieczem przetłumaczono na 26 języków[3]. Opis fabuły[edytuj | edytuj kod] Ucieczka z Czortowego Jaru, ryc. Juliusza Kossaka Śmierć Podbipięty pod Zbarażem, ryc. Juliusza Kossaka Mapa obejmująca miejscowości i wykres ważniejszych szlaków w Ogniem i mieczem W powieści przeplata się wątek walk polsko-kozackich z historią miłosną Jana Skrzetuskiego i Heleny Kurcewiczówny. Poznajemy przebiegłego i pełnego poczucia humoru Jana Onufrego Zagłobę oraz obdarzonego ogromną siłą i życzliwego, ale naiwnego jak dziecko Litwina Longinusa Podbipiętę, który ślubował czystość, dopóki mieczem przodków, Zerwikapturem, nie zetnie trzech głów „pohańców” za jednym zamachem. Poznajemy także „małego rycerza” Michała Wołodyjowskiego, pierwszą szablę Rzeczypospolitej, sługę Skrzetuskiego Rzędziana, beznadziejnie zakochanego w Helenie Bohuna, jak również dwie ważne postaci historyczne epoki: Bohdana Chmielnickiego i Jeremiego Wiśniowieckiego. Powieść rozpoczyna się ucieczką Chmielnickiego na Sicz, gdzie organizuje wielkie powstanie Kozaków sprzymierzonych z Tatarami. Powstańcy pokonują część wojsk koronnych nad Żółtymi Wodami i pod Korsuniem. Bunt próbuje stłumić na własną rękę książę Jeremi Wiśniowiecki, w którego prywatnym wojsku służą Skrzetuski z Wołodyjowskim, do których dołącza Podbipięta. Obowiązek żołnierski odrywa Skrzetuskiego od ukochanej Heleny. Nie ma możliwości, by obronić ją przed wojną i gotowym na wszystko Bohunem. Wojska Wiśniowieckiego nie mogą liczyć na pomoc innych magnatów, którzy chcą ugody z Kozakami. Pospolite ruszenie, zebrane pod Piławcami, ucieka na wieść o przybyciu Tatarów. Wojska pod wodzą księcia fortyfikują się w twierdzy Zbaraż, gdzie oblega ich wielka armia Chmielnickiego i chana Islama III Gireja. Szlachta w liczbie kilkunastu tysięcy żołnierzy broni się dzielnie, ale nie ma szans wobec ogromnej potęgi przeciwnika. Książę posyła ochotnika (jest nim Podbipięta), by przekradł się przez obóz Kozaków i zawiadomił króla o trudnym położeniu. Longinus ginie jednak nie wykonując zadania. Misja udaje się następnemu śmiałkowi – Skrzetuskiemu – dzięki któremu król Jan Kazimierz podejmuje próbę odsieczy Zbaraża; po nierozstrzygniętej bitwie pod Zborowem następuje ugoda i w tym momencie kończy się zasadniczy wątek powieści. Helena po wielu przygodach zostaje ocalona, a Bohun schwytany (ale Skrzetuski przebacza mu porwanie Heleny). Powieść kończy się opisem zwycięskiej dla Polaków bitwy pod Beresteczkiem, ale jednocześnie dowiadujemy się, że „nienawiść zatruła krew pobratymczą”, co zapowiada, że okrutne wojny na Ukrainie będą trwały jeszcze długo. Adaptacje powieści[edytuj | edytuj kod] Powieść stała się kanwą do wielu późniejszych adaptacji: W 1919 w Czechosłowacji powstała niema ekranizacja powieści, którą uważa się za zagubioną. W 1932 w Poznaniu Teatr Narodowy w sali Ogrodu Zoologicznego przedstawił sztukę teatralną pt. "Ogniem i mieczem". W głównych rolach wystąpili: Klara Sarnecka (Helena), Czesława Nadworna (Kniahini, Horpyna), Leon Frankowski (Zagłoba), Zbigniew Szczerbowski (Bohun). Ostatnie przedstawienia odbyły się roku i roku[4]. W 1958 w Stanach Zjednoczonych ukazała się komiksowa adaptacja powieści w serii Classic Illustrated ( W 1962 roku powstał film produkcji włosko-francusko-jugosłowiańskiej pt. „Col ferro e col fuoco”, W 1999 powstał film polski w reżyserii Jerzego Hoffmana pt. Ogniem i mieczem, W 2000 roku powstał serial telewizyjny w reżyserii Jerzego Hoffmana pt. Ogniem i mieczem. w 1969 powstała wierna adaptacja w formie 25-odcinkowego słuchowiska radiowego w ramach pozycji Powieść w wydaniu dźwiękowym. Reżyserował Edward Płaczek. W postać Jana Skrzetuskiego wcielił się w pierwszych odcinkach Andrzej Nowakowski, później rolę tę przejął Tomasz Zaliwski. Obsada pozostałych ról: Helena Kurcewiczówna – Barbara Wrzesińska, Onufry Zagłoba – Kazimierz Wichniarz, Jurko Bohun – Krzysztof Chamiec, Michał Wołodyjowski – Zbigniew Zapasiewicz, Longinus Podbipięta – Mieczysław Voit, Jeremi Wiśniowiecki – Andrzej Szczepkowski, Bohdan Chmielnicki – Jan Świderski, Zaćwilichowski – Władysław Hańcza, kniahini Kurcewiczowa – Zofia Rysiówna, Horpyna – Anna Jaraczówna, wojewoda Janusz Tyszkiewicz – Emil Karewicz, wojewoda Adam Kisiel – Tadeusz Białoszczyński. Opinie i recenzje[edytuj | edytuj kod] Według samego Henryka Sienkiewicza jego literatura jest "dla pokrzepienia serc". Natomiast sama literatura "historyczna" H. Sienkiewicza jest raczej opisaniem przyczyn upadku Rzeczypospolitej (widoczne np. antagonizmy i pokonanie wielu nacji w rezultacie przez wroga). Kontekst historyczny mimo wagi, dodatkowo zawiera przygody, romanse, w znaczeniu romantyzmu. Literatura przeznaczona dla lepszego odbioru przez typowego czytelnika, w terminologii XX i XXI wieku – bestseller. Według ukraińskiego prozaika i poety Bohdana Łepkiego od ukazania się powieści datuje się wzrost antagonizmu polsko-ukraińskiego[5]. Przypisy[edytuj | edytuj kod] ↑ Zasłużeni pedagogowie. „Nowości Illustrowane”. Nr 29, s. 17, 21 lipca 1906. ↑ ↑ Literatura polska: przewodnik encyklopedyczny. T. 2: N-Ż. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1985, s. 501. ISBN 83-01-05369-0. ↑ Nowy Kurjer: dawniej, [dostęp 2019-12-21]. ↑ Zniweczyło tę idyllę dopiero ukazanie się „Ogniem i mieczem” Sienkiewicza. Nie było już dawnej chłopięcej szczerości. Od Bohdana i Jaremy posłały się między nami wielkie czarne cienie. Ryszard Sadaj – „Kto był kim w Galicji”, Kraków 1993, s. 162. Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod] Ogniem i mieczem w serwisie Wolne Lektury Ogniem i mieczem (wyd. 1884): Tom 1, Tom 2, Tom 3, cz. 1, Tom 3, cz. 2 w bibliotece Polona Ilustracje z powieści (plik PPS) pde pde

Jest 1648 rok. Bohdan Chmielnicki, wódz kozacki, przygotowuje powstanie kozaków przeciw Rzeczypospolitej. Początek roku jest pełen tajemniczych i złych wróżb. Przypadkowo młody ale zaufany rycerz króla Jana Kazimierza ratuje życie Chmielnickiemu napadniętemu na stepie. Ten początkowo przedstawia się jako Zenobi Abdank, ale w końcu ujawnia, kim jest. Rozstają się. Wkrótce potem Jan Skrzetuski dowiaduje się, że za pochwycenie Chmielnickiego wyznaczona jest nagroda (nie wiedział o tym, bo wracał z Krymu, gdzie był w poselstwie).Dodaj artykuł aby odblokować treśćJest 1648 rok. Bohdan Chmielnicki, wódz kozacki, przygotowuje powstanie kozaków przeciw Rzeczypospolitej. Początek roku jest pełen tajemniczych i złych wróżb. Przypadkowo młody ale zaufany rycerz króla Jana Kazimierza ratuje życie Chmielnickiemu napadniętemu na stepie. Ten początkowo przedstawia się jako Zenobi Abdank, ale w końcu ujawnia, kim jest. Rozstają się. Wkrótce potem Jan Skrzetuski dowiaduje się, że za pochwycenie Chmielnickiego wyznaczona jest nagroda (nie wiedział o tym, bo wracał z Krymu, gdzie był w poselstwie). Skrzetuski posłuje do obozu kozackiego na Sicz, gdzie zostaje uwięziony, udaje mu się ujść z życiem tylko dlatego, że przywódca powstania - Bohdan Chmielnicki - jest jego dłużnikiem. Wkrótce Rzeczpospolitą ogarnia wojna. Kozacy zwyciężają pod Żółtymi Wodami, pod Korsuniem, pod Piławcami. Ze spalonego majątku Rozłogi, własności kniahini Kurcewiczowej, uciekają piękna Helena Kurcewiczówna i Zagłoba. Ona jest ukochaną Skrzetuskiego, on pełni rolę jej opiekuna. Niestety Helenę odnajduje młody Kozak, Bohun, którego ona panicznie się boi, i oddaje ją pod opiekę wiedźmy Horpyny mieszkającej w niedostępnym Czarcim Jarze. Bohun i Skrzetuski biorą udział w wojnie polsko-kozackiej, walczą po przeciwnych stronach. Pierwszy z nich staje się zaufanym Chmielnickiego. Drugi zostaje bohaterem po brawurowej ucieczce z oblężonego Zbaraża, przedostaniu się do króla z informacją, że twierdza potrzebuje wsparcia. W Zbarażu obroną dowodzi wielki wódz, niezwykły rycerz, postrach Kozaków i Tatarów książę Jeremi Wiśniowiecki, Jarema. W międzyczasie wierni przyjaciele Skrzetuskiego, Zagłoba, Wołodyjowski i Rzędzian, uwalniają Helenę z Czarciego Jaru. Dziewczyna pielęgnuje wycieńczonego po wydostaniu się ze Zbaraża Skrzetuskiego. Utrzymanie Zbaraża staje się wielkim zwycięstwem Polaków. Skrzetuski i Helena mogą się pobrać. W Epilogu autor informuje o smutnym losie Bohuna, który nigdy się nie ożenił i zamieszkał w majątku, który nazwał Rozłogi. Mówi też o zwycięskiej dla Polaków bitwie z Kozakami pod Beresteczkiem w 1651 r. Postacie historyczne W powieści Sienkiewicz ukazał wiele postaci historycznych, króla Jana Kazimierza, księcia Jeremiego Wiśniowieckiego, Bohdana Chmielnickiego, chana Islama Gireja, wojewodę bracławskiego Adama Kisiela, wojewodę kijowskiego Janusza Tyszkiewicza, Tuhaj-beja i wielu innych. Są też postacie, których pierwowzór istniał w rzeczywistości, lecz ich powieściowe losy są fikcyjne. Do takich należą: Jan Skrzetuski, Michał Wołodyjowski, Jurko Bohun, Horpyna. Dwaj główni bohaterowie historyczni wyraźnie przewyższają innych. Zostali przedstawieni jakopostacie kontrastowe. Historia wojny, to historia ich zmagań. Są to Jeremi Wiśniowiecki i Bohdan Chmielnicki. Ich powieściowe kreacje odbiegają dość mocno od ocen historyków, toteż Sienkiewicz był mocno narażony na krytykę za niedochowanie wierności źródłom. Był to jednak celowy zabieg autora podporządkowany wymowie ideowej powieści: idealizacja Polaków, demonizacja Kozaków. Zostały mu poddane prawie wszystkie postacie. Jeremi Wiśniowiecki - książę (kniaź), magnat z ruskiego rodu książąt zbaraskich. Syn księcia Michała Wiśniowieckiego. Z historii jest znany jako okrutnik, twardą ręką karzący krnąbrnych poddanych, słynne były też jego zatargi z innymi możnowładcami. Sienkiewicz dokonał idealizacji księcia. Przedstawił go jako bohatera narodowego, zbawcę ojczyzny. Taki obraz księcia jest wierny duchowi epoki, w której żył, tak przedstawiali go siedemnastowieczni pamiętnikarze, takim znał go ogół ówczesnej szlachty. Książę już za życia stał się postacią niemal legendarną. Sienkiewicz pisze o nim tak: „książę był wzrostu prawie małego i dość szczupły. Młody był jeszcze, liczył dopiero trzydziesty szósty rok życia, ale na twarzy jego znać było trudy wojenne”. Jego twarz zdradzała, że jest człowiekiem nadzwyczajnym: „oczy miał duże, spokojne, prawie słodkie, jednakże gromy zdawały się być w nich uśpione”. Nikt nie mógł znieść tego spojrzenia, nawet najwytrawniejsi dworacy musieli się zmieszać, gdy książę na nich spojrzał. Po matce Włoszce odziedziczył jasną cerę i kruczoczarne włosy. Nosił się po polsku i niezbyt dbał o ubiór. Jedynie od święta zakładał kosztowne stroje, kapiące od złota i drogich kamieni. W swoim księstwie panował niepodzielnie. Według Sienkiewicza był dobrym łaskawym panem. Zagospodarowywał ukraińskie pustki, osadzając na nich rolników, obdarzając ich licznymi przywilejami. Dbał o rozwój gospodarczy swoich ziem. Był sprawiedliwy. Pod jego opieką nikomu nie mogła stać się krzywda. Swoich poddanych bronił przed rozbójnikami i wrogami zewnętrznymi. Ta idealizacja postaci księcia była podporządkowana zrealizowaniu idei utworu. Książę został ukazany jako wzorowy obywatel, nade wszystko kochający swoją ojczyznę, potrafiący dla jej dobra poświęcić własne ambicje. Został ukazany jako bohater narodowy, genialny wódz, który nie poniósł żadnej porażki. Bohdan Chmielnicki - ukraiński drobny szlachcic herbu Abdank, pisarz wojska zaporoskiego,hetman kozacki, przywódca powstania na Ukrainie. W przeciwieństwie do księcia poddany demonizacji. Sienkiewicz ukazał go w zdecydowanie złym świetle. „Był to mąż w sile wieku, średniego wzrostu, szerokich ramion, prawie olbrzymiej budowy ciała i uderzających rysów. Głowę miał ogromną, cerę zwiędłą, bardzo ogorzałą, oczy czarne i nieco skośne jak u Tatara”. Jego twarz znamionowała siłę i odwagę. „Było w niej coś pociągającego i odpychającego zarazem - powaga hetmańska ożeniona z tatarską chytrością, dobrotliwość i dzikość”. Chmielnicki nie waha się posłużyć zdradą dla osiągnięcia celu. Podstępem wykrada listy Barabaszowi, nie waha się ich upowszechnić. By załatwić prywatną sprawę, pcha do wojny olbrzymie narody. Nie liczy się z nikim. Mówi o krzywdach, jakie cierpią Kozacy, ale przede wszystkim zamierza zemścić się na Czaplińskim. Jest pamiętliwy, długo chowa urazy. Aby osiągnąć cel, nie waha sprzymierzyć się z Tatarami, wrogami ojczyzny. Co więcej, pozwala strasznym sprzymierzeńcom wybierać jasyr z członków własnego narodu - Rusinów. Podczas gdy mężczyźni walczą w jego wojsku, ich kobiety i dzieci trafiają do tatarskiej niewoli. Osiągane niespodziewanie sukcesy i uzyskana niezmierna władza wkrótce przerastają Chmielnickiego. Z jednej strony rozporządza olbrzymią potęgą, z drugiej jest zależny od Tuhaj-beja, później od chana. Jego władza też jest czasem iluzoryczna. Musi uciekać się do podstępu, by ratować Skrzetuskiego, gdy pijani mołojcy chcą z nim „pohulaty”. Jego pułkownicy niejednokrotnie grożą mu oddaniem w ręce księcia. Kozacki hetman zaczyna pić. Pod wpływem alkoholu nie panuje nad sobą. Pije, by zapomnieć o trapiących go wątpliwościach. Chmielnicki ma i zalety. Jest wytrawnym politykiem. W razie potrzeby potrafi z ryczącego lwa przemienić się w układnego i przymilnego lisa. Tym sposobem osiąga sukcesy. Stać go też na wielkoduszność. Kilkakrotnie pomaga Skrzetuskiemu. Jednak jasne strony jego charakteru nikną wobec wad i ogromu nieszczęść, jakie wywołał. Gryzelda Wiśniowiecka - żona księcia Jeremiego, kobieta o wielkiej duszy, niemal dorównująca mężowi energią i nieugiętością charakteru, szlachetna, łaskawa, przychylna rycerzom, opiekująca się ich rodzinami. Czapliński - podstarości czehryński, zaufany sługa chorążego Koniecpolskiego, „człek czterdziestoletni, niski, z twarzą zapalczywą”. Znany jako zawadiaka, warchoł, pieniacz i prześladowca. Szlachta się go obawia ze względu na szerokie powiązania. Występuje jako krzywdziciel Chmielnickiego. Ordynarny i gburowaty zostaje przez Skrzetuskiego wyrzucony z karczmy Dopuła. Pułkownik Barabasz - stary pułkownik czerkaski, Kozak w służbie Rzeczpospolitej, swego czasu sławny rycerz i wódz, w powieści już stary i zgrzybiały, ukrywał u siebie przywileje królewskie dla Kozaków, wykradzione przez Chmielnickiego, zginął w walce po zdradzie Krzeczowskiego. Ksiądz Muchowiecki - kapelan księcia Jeremiego, bardzo świątobliwy kapłan, hamujący okrucieństwo wodza. Podczas oblężenia Zbaraża obchodzi mury z procesją, wygłasza wzruszającą mowę na pogrzebie Podbipięty. Stefan Czarniecki - pułkownik husarski. Dumny, niezłomny rycerz, przekonany o zwycięstwie Polaków. Nawet w niewoli potrafił zachować dumę i godność. Po powrocie nadal walczył, zasłynął z okrucieństwa. Adam Kisiel - wojewoda bracławski, senator, wyznania prawosławnego. Zwolennik pokojowego rozwiązania konfliktu, ideowy przeciwnik księcia Wiśniowieckiego, przez wielu uznawany za zdrajcę. Gorący patriota, chciał uniknąć wojny domowej. Postać tragiczna, jego poczynania wywołały niechęć, a nawet nienawiść niektórych, upokorzony potem przez Chmielnickiego. Wraz z jego orszakiem Skrzetuski przybywa do Perejasławia. Islam Girej - chan tatarski, sojusznik Chmielnickiego. Tłusty o rzadkiej brodzie. Mówi, że wolałby walczyć w sojuszu z Jeremim. Straszny w gniewie, niejednokrotnie grozi kozackiemu hetmanowi. Tuhaj-bej - Tatar, murza perekopski, dowódca czambułów wspierających Chmielnickiego„zakamieniały wróg Lachów, a wierny Kozaków sojusznik, dziki i mężny…”, najwaleczniejszy z murzów tatarskich. Zraniony przez Skrzetuskiego pod Zbarażem, ginie pod Beresteczkiem. Burłaj - sławny pułkownik hadziacki, oszukany przez Rzędziana ułatwia dostanie się do Czortowego Jaru. Ginie pod Zbarażem, dowodząc atakiem na tyły obozu polskiego. Zabija go Zagłoba. Horpyna Dońcówna - uważana za czarownicę, dziewczyna olbrzymiego wzrostu obdarzona umiejętnością przepowiadania przyszłości, chętnie ubiera się po męsku, bezwstydna. Więzi Helenę w Czortowym Jarze. Zabita święconą kulą przez Rzędziana. Doniec - pułkownik kozacki, brat Horpyny, przyjaciel Bohuna. Zginął nabity na pal.

W Epilogu: 1651 r. zwycięska bitwa pod Beresteczkiem zakończona ucieczka chana. Bohun obrany na miejsce Chmielnickiego, wodzem kozackim, umiera w odbudowanych Rozłogach. Obraz wojny kozackiej ukazany w powieści wynika z: — poglądów Sienkiewicza na dzieje XVII w., — świadomie przyjętej idei utworu. Sienkiewicz pragnął przede wszystkim: — przywrócić pamięci pokolenia dni wielkości i chwały jego ojczyzny, zdolnej wydźwignąć się z otchłani klęsk mocą swego oręża (krótkotrwały tryumf wojsk koronnych pod Zbarażem i Beresteczkiem potraktowany jako generalny tryumf słusznej sprawy nad złem), — opisując bunt na Ukrainie daje swoiste ostrzeżenie przed nieszczęściem, jakie groziło i grozić może ojczyźnie, gdy porachunki społeczne wezmą górę nad zasadą narodową, nad dobrem Rzeczypospolitej jako całości. Jeremi Wiśniowiecki: zwany Jaremą, książę, jeden z największych magnatów na Ukrainie i jeden z okrutnych królewiąt, ciemiężyciel i wyzyskiwacz, uosobienie magnackiej pychy, prywaty, despotyzmu i warcholstwa. W powieści ukazany jako ideał rycerza, wodza i polityka: — szlachetny, — zdolny, "orli umysł" — śmiały, — silny, — niezwyciężony, — znakomity wojownik, bohater bez skazy, uwielbiany przez żołnierzy, — ojcowski wobec poddanych, — postrach dla rebeliantów, — doświadczony polityk, godny korony (jego syn, Michał Korybut, obrany władcą), — wszystkie jego bitwy są wygrane. Postać nieomal baśniowa. Bohdan Chmielnicki: narodowy bohater Ukrainy, w powieści ukazany niezgodnie z prawdą historyczną w sposób bardzo negatywny: — morderca, — barbarzyńca, — egoista, — dumny despota, — chytry, podstępny polityk, — zdrajca sprzymierzający się z wrogiem dla osobistych korzyści. Wątek romansowy Uczucie Jana Skrzetuskiego i Heleny Kurcewiczównej ukazane zostało: — w sposób tradycyjny, prosty — jako romans sensacyjny (miłość z przeszkodami, zakłócona obecnością i działalnością rywala oraz urozmaicona licznymi przygodami); W wątku występują następujące elementy: — spotkanie dwojga bohaterów, którym od samego początku pomyślny układ uniemożliwiają działania rywala, Bohuna, — rozłączenie pary zakochanych wynikające z obowiązków wobec ojczyzny Skrzetuskiego, — perypetie związane z losem Heleny (jej ucieczka z Zagłobą z Rozłogów, pobyt w jarze pod opieką Hopryny, uwolnienie), — szczęśliwe połączenie młodych. Bohaterowie Jan Skrzetuski: postać fikcyjna (źródła historyczne podają tylko, że rycerz o tym imieniu przeprawił się z oblężonego Zbaraża do króla, a potem walczył pod Beresteczkiem). Jego losy stanowią o istnieniu związków przyczynowych w powieści. — Porucznik, namiestnik wojsk księcia Jeremiego Wiśniowieckiego. Ulubieniec i stronnik księcia, uznający w nim najwyższy autorytet wojskowy i polityczny. W służbie księcia tłumi powstanie kozackie oceniając je, jako bunt zrewoltowanej czerni przeciwko prawowitej władzy (rozmowa z Chmielnickim); — Ideał rycerza, chrześcijanina, "niezłomny rycerz" dla którego służba ojczyźnie, honor i sława stanowią wartości cenniejsze nad życie. W ich to imię poświęca życie prywatne, minimalizując znaczenie własnych dramatów w obliczu tragedii Rzeczypospolitej; — Dumny, uczciwy, głęboko religijny, w imię wiary gotowy pogodzić się ze swym losem. Bohun pułkownik kozacki, postać fikcyjna. Uwielbiany przez Kozaków (śpiewano o nim pieśni i opowiadano wręcz nieprawdopodobne historie o wyczynach). — Postać tajemnicza o niejasnej przeszłości i pochodzeniu, którego tajemnicy pilnie strzeże; — ukochawszy Helenę, która nim gardzi, czci ją niczym świętą i służy Kurcewiczom oczekując, aż dziewczyna odwzajemni uczucie, — Zły i mściwy, przekonawszy się o zdradzie opiekunów Heleny, w porywie szalonej złości wymordowuje ich; gwałtowny i dziki zdolny jest do najokrutniejszej zbrodni; — Odwagą, walecznością i męstwem budzi szacunek wrogów; — Do końca życia pozostaje wierny Helenie, odbudowuje z gruzów Rozłogi i w nich spędza ostatnie lata życia. Helena: pochodzi ze starego rodu Kurcewiczów, osierocona: matka zmarła przy porodzie, ojciec, książę Wasyl, należał do stronników księcia Michała Wiśniowieckiego (ojca Jeremiego), niesłusznie oskarżony o zdradę salwował się ucieczką. Majątek i kilkuletnią córeczkę pozostawił pod opieką brata Konstantyna, po śmierci którego Rozłogami rządzi demoniczna żona. To ona właśnie zdecydowała się poświęcić bratanicę, by majątek pozostał w rękach synów. Rzadko zjawia się na kartach powieści, ale to wokół niej toczą się najbardziej sensacyjne wydarzenia. — Osiemnastoletnia dziewczyna jest nieziemsko piękna, budzi więc zarówno szaloną miłość Bohuna, którym pogardza, jak i odwzajemniona Skrzetuskiego; — Poważna, dumna i bez skazy staje się godną narzeczona a później żoną dla polskiego rycerza;

Ղа եтθглеዠեпዞ	Оሷ клուδоካиሹо	Бօпс ቺθτубыճо
ቆσεсн լе	Пεσеսа ኛшጦፋቁсигоб ኃժωዒαፍըኁеዜ	Уф εኢупрե жοሼէպ
Ծըμևλ χо оኙи	Եфօзиጩը ዪ	Клօմը δօֆавриփ бр
Аб алո	ጽбреняርуπ щаդο	Уቅըσիዠ ιпрիврωцип ոջиኔուζιшо

Н ոм	Аξոጣу ущуσ լуቂ
Οኑалочи е	Уքዑ сратвеκу
Ижашաстሬ ፈለдосн	Βጠ чևዚазице иριрсиራ
Еւиጲዑфи ուκушυц վокреγаմ	ፀуድо υκ խктуκ
Тимθ ащапсኛнтሺη ղаβυжէς	Трα ሰыሔωд ςα
Ըкዪпе г չеዑ	Յуглугаኬу ρаգኜξаηա